Sigorta Tahkim Hukuku Kapsamında Uyuşmazlıkların Çözümü

Sigorta Tahkim Hukuku Kapsamında Uyuşmazlıkların Çözümü

SİGORTA TAHKİM HUKUKU KAPSAMINDA UYUŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜ

GİRİŞ

Sigorta sektöründe ortaya çıkan uyuşmazlıkların hızlı ve etkin şekilde çözülmesi hem sigorta şirketleri hem de sigortalılar açısından büyük önem taşımaktadır. Türkiye’de sigorta sözleşmelerinden kaynaklanan anlaşmazlıkların alternatif bir yolla çözülmesini sağlamak amacıyla tahkim sistemi ilk kez 2007 yılında yürürlüğe giren 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ile uygulanmaya başlanmıştır. Bu düzenleme ile birlikte sigorta uyuşmazlıklarının klasik yargı süreçlerine kıyasla daha hızlı, ekonomik ve uzmanlık temelinde çözümlenmesi hedeflenmiştir.

1.Sigorta Tahkim Sisteminin Ortaya Çıkışı

2007 yılından önce sigorta sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların çözümünde genellikle mahkemelere başvurulması gerekiyordu. Ancak yargı sürecinin uzun sürmesi, sigorta alanında ihtisas mahkemelerinin bulunmaması ve dava masraflarının yüksek olması gibi nedenlerle sigortalılar çoğu zaman haklarını tam olarak arayamadan sigorta şirketleri ile uzlaşmak zorunda kalıyordu.
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ile getirilen sigorta tahkim sistemi, bu sorunları ortadan kaldırmayı amaçlayan alternatif bir uyuşmazlık çözüm yoludur. Bu sistem sayesinde sigorta sözleşmelerinden kaynaklanan anlaşmazlıklar devlet mahkemelerine gitmeden daha kısa sürede ve daha düşük maliyetlerle çözüme kavuşturulabilmektedir. Böylece sigortalıların hak kaybına uğramasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

2.Sigorta Tahkim Yoluna Başvurulabilecek Uyuşmazlıklar

Sigorta hukukunda tahkim yoluna başvurulabilecek uyuşmazlıklar temel olarak iki başlık altında toplanmaktadır:

1. Sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar
2. Hesap veya sigorta fonlarından yararlanan kişiler ile ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar
Sigortacılık Kanunu’nun 30. maddesi doğrultusunda, bu uyuşmazlıkların çözümü amacıyla 2008 yılında Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği bünyesinde Sigorta Tahkim Komisyonu kurulmuştur. Merkezi İstanbul’da bulunan bu komisyon, kurumsal tahkim sistemi çerçevesinde faaliyet göstermektedir.
3.Sigorta Tahkim Komisyonunun Görev ve İşlevi
Sigorta Tahkim Komisyonu, sigorta kuruluşları ile sigortalılar veya sigortadan menfaat sağlayan kişiler arasında ortaya çıkan uyuşmazlıkları bağımsız sigorta hakemleri aracılığıyla çözmektedir. Komisyonun temel amacı, tarafsız ve adil bir değerlendirme ile uyuşmazlıkların hızlı şekilde sonuçlandırılmasıdır.
Komisyona yapılan başvurularda önemli olan başvurunun şekli değil, içeriğidir. Bu nedenle başvuru süreci, kişilerin herhangi bir uzman yardımı olmaksızın bireysel olarak başvuru yapabilecekleri şekilde düzenlenmiştir. Bununla birlikte kişiler isterlerse bir avukat aracılığıyla da başvuruda bulunabilmektedir.
Bir uyuşmazlığın Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından incelenebilmesi için ilgili sigorta şirketinin komisyona üye olması gerekmektedir. Ancak sigorta şirketinin komisyona üye olmaması durumunda da tahkim yoluna başvurulması mümkündür.
4.Üye Olmayan Sigorta Şirketleri Açısından Tahkim
Sigorta Tahkim Komisyonuna üye olmayan sigorta şirketleri açısından tahkim yoluna başvurulması iki şekilde mümkün olabilmektedir:

1. Tarafların uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözüleceğine ilişkin ayrı bir yazılı tahkim sözleşmesi yapmaları2. Sigorta sözleşmesine, uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözüleceğine ilişkin açık bir tahkim şartı eklenmesi
Her iki durumda da tahkim iradesinin açık ve yazılı şekilde ortaya konulması gerekmektedir. Öte yandan zorunlu sigortalar bakımından bazı özel düzenlemeler bulunmaktadır. Örneğin deprem sigortası kapsamında Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) tarafından yapılan sigorta sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar doğrudan Sigorta Tahkim Komisyonuna taşınabilmektedir.
5.Sigorta Tahkim Komisyonuna Başvuru Süreci
Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yapılmadan önce ilgili sigorta şirketine başvuruda bulunulması zorunludur. Sigorta şirketinin başvuruya belirli süre içerisinde cevap vermemesi veya olumsuz cevap vermesi halinde tahkim yoluna gidilebilmektedir.

Sigorta şirketine yapılan başvuruya;

 Trafik sigortalarında 15 gün

 Diğer sigorta branşlarında 15 iş günü içerisinde cevap verilmemesi durumunda komisyona başvuru yapılabilir.
Başvurular elektronik posta yoluyla yapılabilmekte, ardından belgelerin fiziki olarak komisyona gönderilmesi gerekmektedir. Başvurunun komisyona ulaştığı tarih, tahkim sürecinin başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Başvuru sonrasında uyuşmazlığın türüne göre dosya ilgili raportöre yönlendirilir ve uzmanlık alanına göre bir sigorta hakemi görevlendirilir.

5.1.Sigorta Tahkimine Başvuru Maliyeti Ve Tebligat Giderleri
Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yapılabilmesi için belirli bir başvuru ücretinin yatırılması gerekmektedir. Başvuru ücretleri uyuşmazlık tutarına göre değişmektedir. Başvuru ücretleri genellikle Ziraat Bankası üzerinden komisyonun mevcut hesabına yatırılmaktadır. Hakemler ayrıca kararlarında Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri çerçevesinde yargılama giderlerine de hükmedebilmektedir. Uyuşmazlığa Konu Miktar (TL) Başvuru Ücreti (TL) 0 - 8.500 520 8.501 - 17.000 1.040
Uyuşmazlığa Konu Miktar (TL) Başvuru Ücreti (TL) 17.001 - 85.000 1.560 85.001 ve üzeri Uyuşmazlık tutarının %1,8'i (En az 1.560 TL) Uyuşmazlık tutarının %1,8'i (en az 1.560 TL)

Tebligat Giderleri:
07.06.2023 tarihinden sonra yapılan başvurularda, başvuru ücretlerine ek olarak tebligat gideri yatırılması gerekmektedir. Bu gider, 01.01.2026 tarihinden itibaren, geçerli bir Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) adresi beyan eden başvuranlar için 75 TL, geçerli bir Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) adresi beyan etmeyen başvuranlar için 325 TL olarak belirlenmiştir.
5.2.Başvuru İçin Gerekli Belgeler
Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yapılırken aşağıdaki belgelerin sunulması gerekmektedir:

 Eksiksiz doldurulmuş ve imzalanmış başvuru formu

 Sigorta şirketinin verdiği olumsuz cevap yazısı veya cevap verilmediğini gösteren belge

 Başvuru ücretinin yatırıldığına dair banka makbuzu

 Uyuşmazlığın ispatına yardımcı olacak diğer belgeler

Başvuru süreci tamamlandıktan sonra başvuru sahibine verilen şifre aracılığıyla dosyanın hangi aşamada olduğu internet üzerinden takip edilebilmektedir.
5.3.Hakem Kararları ve İtiraz Yolu
Sigorta tahkim sisteminde hakem kararlarının bağlayıcılığı uyuşmazlık tutarına göre değişmektedir.

 35.000 TL’ye kadar olan uyuşmazlıklarda verilen kararlar kesin niteliktedir.

 35.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda hakem kararına karşı kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde Komisyon nezdinde itiraz edilebilir.

 383.000 TL’nin üzerindeki uyuşmazlıklarda ise itiraz üzerine verilen kararlar 2 haftalık süre içerisinde temyiz edilebilmektedir.

 3 Hakemle Çözüm Zorunluluğu: 122.000 TL ve üzeri.

 Not: İtiraz ve temyiz başvurularında, kararın verildiği tarihte geçerli olan parasal sınırlar (22.01.2026 sonrası) esas alınır.
İtiraz başvurusu, komisyon tarafından belirlenen form doldurularak ve itiraz ücretinin yatırılması suretiyle yapılmaktadır.

5.4.Tahkim Sürecinde Dosyanın İncelenmesi
Sigorta tahkim yargılamasında hakem veya hakem kurulu, uyuşmazlığın çözümü için teknik veya özel bilgi gerektiğini değerlendirdiği durumlarda bilirkişi incelemesine başvurabilmektedir. Bilirkişiler, komisyon tarafından oluşturulan bilirkişi listesinden seçilmektedir.
Hakemlerin, kendilerine dosyanın tevdi edildiği tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermeleri gerekmektedir. Bu süre içerisinde karar verilmemesi halinde uyuşmazlık yetkili mahkemeye taşınabilmektedir.
Tarafların açık ve yazılı muvafakati bulunması halinde tahkim süresi uzatılabilmektedir. Ancak süre uzatma talebinin tahkim süresi sona ermeden önce yapılması gerekmektedir.

SONUÇ

Sigorta tahkim sistemi, sigorta hukukunda ortaya çıkan uyuşmazlıkların daha hızlı, ekonomik ve uzmanlık temelinde çözülmesini sağlayan önemli bir alternatif uyuşmazlık çözüm mekanizmasıdır. Mahkemelere kıyasla daha kısa sürede sonuç alınabilmesi, başvuru sürecinin nispeten basit olması ve maliyetlerin daha düşük olması bu sistemin en önemli avantajları arasında yer almaktadır.
Sigorta Tahkim Komisyonu’nda açılan davalarda Sigortacılık Kanunu gereği Sigorta Hakemleri önlerine gelen uyuşmazlığı 4 ayda sonuçlandırmak zorunda olduklarından röportörde geçen süre, tebligat ve icra işlemelerini de dahil edersek Sigorta Tahkim Komisyonu’nda davaların 6 ayda sonuçlanarak tahsilat işleminin de yapıldığını söyleyebiliriz.
Adli yargı teşkilatı içerisinde yer alan Asliye Ticaret ve Asliye Hukuk Mahkemelerinde açılan davaların ise yoğun iş yükü, bitmeyen usulü işlemler ve dosya yoğunluğu nedeniyle 1,5 – 2 yıla yakın bir sürede sonuçlanmaktadır. Bu yönleriyle sigorta tahkim sistemi, hem sigortalıların hak arama özgürlüğünü güçlendirmekte hem de sigorta sektöründe güven ve istikrarın sağlanmasına katkıda bulunmaktadır. Bu nedenle her geçen gün tercih edilebilirliği giderek artan bir kurum haline gelmiştir.